შესაძლებელია თუ არა ადამიანთა საზოგადოების მარეგულირებელის (სახელმწიფოს) გარეშე არსებობა, თუკი ადამიანის მთავარი მიზანი სიამოვნებისაკენ სწრაფვაა? სახელმწიფო ამ შემთხვევაში გვევლინება, სიამოვნებისაკენ სწრაფვის დამარეგულირებლად, რადგან, თუკი ადამიანის მიზანი არ არის რაციონალური, მაშინ, არ უნდა ველოდოთ, რომ დამარეგულირებელის გარეშე ის მოახერხებს გადარჩენას. სახელმწიფოს როლი, ასეთი ხედვისას, არის სიამოვნების მარეგულირებელი მექანიზმების დასწავლის სისტემის უზრუნველყოფა. რომ არა ეს უზრუნველყოფა, საეჭვოა ადამიანების პოპულაციის შენარჩუნება: რაც უფრო რთულია ტვინი, მით უფრო რთული და კომპლექსური უნდა იყოს სიამოვნების მარეგულირებელი მექანიზმების დასწავლის სისტემა და, რაც მთავარია, ის უნდა იყოს ერთიანი (შინაგანი მრავალფეროვნების მიუხედავად) – წინააღმდეგ შემთხვევაში ადამიანების კოოპერაცია/კომუნიკაცია გართულდება და არაეფექტიანი გახდება. ყოველივე ეს სახელმწიფოს უპირველეს ფუნქციად ადგენს განათლების სისტემის უზრუნველყოფას და უარყოფს თეორიებს სახელწიფოს არასაჭიროების შესახებ.

- - - - - -

      თუკი ადამიანის ძირეული და ფიზიოლოგიური მისწრაფება სიამოვნების მიღებაა, ხოლო სოციალური სისტემის მიზანი, ასწავლოს/გაახანგრძლივოს სიამოვნების მიღების დრო და ის სოციალურ ჩარჩოებში ჩასვას, რამდენად ადეკვატურია ადამიანის ბედნიერებისაკენ სწრაფვის მაქსიმა, რომელიც, როგორც ვნახეთ, თანამედროვე პოლიტიკური აზროვნების ერთ-ერთი ქვაკუთხედია.

      ის, რომ ბედნიერება სოციალური კონსტრუქტია, ცხადია. ამიტომაც არის ბედნიერება პოლიტიკური თეორიების და (უკვე) სისტემების მიზანი. მაგრამ, როგორ უკავშირდება ბედნიერება ადამიანის ფიზიოლოგიურ მიზანს – მიიღოს სიამოვნება? როგორც წინა თავებში შევეცადე მეჩვენებინა, სიამოვნების მიღება ტვინის მუშაობის აუცილებელი პირობაა, რომლის გარეშეც ადამიანის გაწონასწორებული და ჯანმრთელი არსებობა შეუძლებელია. მსჯელობით მივედი დასკვნამდე, რომ ადამიანური კულტურა (და რა მარტო ადამიანური) ორიენტირებულია, გაამრავალფეროვნოს სიამოვნების მიღების გზები და სიამოვნება მეტ-ნაკლებად შორეულ მიზნად აქციოს. ამისათვის კულტურა ადამიანს უამრავ რამეს „ასწავლის“ და ყველა ამ სწავლების საფუძველში სიამოვნება/ტკივილის შესაძლებელი მიღება/არმიღებაა. თუკი შევეცდებით, ნებისმიერი ცხოვრებისეული გეგმა, კარიერული მონახაზი და დაგეგმვა გადავაწყოთ სიამოვნების ადრე/გვიან მიღების მატრიცაზე, უდავოდ წარმატებას მივაღწევთ.

      შესაბამისად, როდესაც პოლიტიკური სისტემების აწმყოსა თუ მომავალზე ვმსჯელობთ, უნდა გავითვალისწინოთ ის, რომ ბედნიერებისკენ სწრაფვა ეთიკური მაქსიმაა და არა მოცემულობა. მოცემულობა სიამოვნების მიღებისკენ სწრაფვაა. შესაბამისად, ბედნიერებისაკენ სწრაფვის მაქსიმას უნდა შევხედოთ, როგორც სიამოვნებისკენ სწრაფვის კულტურულ და ცივილიზაციურ პროექციას.

      ზემოთქმულიდან გამომდინარე, პოლიტიკა, ფართო აზრით, არის ყოველი კონკრეტული ადამიანის სიამოვნებისკენ სწრაფვის დარეგულირების მექანიზმების ერთობა. ამ თვალთახედვით, საინტერესოდ გამოიყურება კითხვა სახელმწიფოს აუცილებლობა/არააუცილებლობის შესახებ.

      პირველი კითხვა, რომელსაც პასუხი უნდა გავცეთ, არის ის, თუ რამდენად საჭიროა ერთ საზოგადოებაში სიამოვნებისკენ სწრაფვის დარეგულირების მექანიზმების ერთგვაროვნება, ანუ რამდენად უნდა ჰქონდეთ საზოგადოების წევრებს ამ მექანიზმების მეტ-ნაკლებად უნიფიცირებული არჩევანი, მექანიზმების მაქსიმალური მრავალფეროვნების შემთხვევაშიც კი.

      ის, რომ სიამოვნებისაკენ სწრაფვის დარეგულირება საჭიროა, ვფიქრობ, ისედაც ცხადია. სხვანაირად არ იარსებებს არანაირი აღზრდა-განვითარება. ეს რომ არ იყოს, ნაშიერები მხოლოდ მიბაძვით ისწავლიან, რაც, გამომდინარე თუნდაც ინტელექტების სხვადასხვაგვარობიდან, ყოველთვის წარმატებული ვერ იქნება. პერფორმანსის ინტელექტის მქონე ადვილად ისწავლის მიბაძვით, კვლევითი ინტელექტისას – შედარებით გაუჭირდება. თუმცა, ეს მხოლოდ მცირე პრობლემაა.

      ყველაზე დიდი პრობლემა ისაა, რომ სიამოვნების დამარეგულირებელი მექანიზმების გარეშე ნაშიერები გადარჩენისათვის ბრძოლაში ადრეული ასაკიდანვე ჩაერთვებიან. ეს კი ნაშიერების, თუ სრულიად არა, მაქსიმალურ განადგურებას გამოიწვევს. შესაბამისად, სიამოვნების მარეგულირებელი მექანიზმების დასწავლა, შეიძლება ითქვას, საერთოა ყველა ძუძუმწოვრისათვის.

      შესაძლებელია თუ არა, რომ სოციუმის ყველა მიკროელემენტს სიამოვნების მარეგულირებელი მექანიზმების დასწავლის საკუთარი წესი და შინაარსი ჰქონდეს? პრინციპში შესაძლებელია, ოღონდ ამ შემთხვევაში, ნაშიერების გადარჩენის საკითხი კვლავ კითხვის ნიშნის ქვეშ დადგებოდა, როგორც კი ნაშიერები საკუთარი მიკროსოციუმს დატოვებდნენ და ეცდებოდნენ, სხვა მიკროსოციუმის ნაშიერებთან ურთიერთობის დამყარებას.

      ამიტომ სიამოვნების რეგულირების მექანიზმების დასწავლის უნიფიცირებული წესის არსებობის აუცილებლობაა საზოგადოებრივი კონტრაქტი, თუ სხვა რამ, რაც სახელმწიფოს არსებობას განაპირობებს. რაც უფრო რთულია ინდივიდის ტვინი, მით უფრო რთული სისტემაა საჭირო, რომელიც უზრუნველჰყოფს სიამოვნების რეგულირების მექანიზმების საყოველთაობას, ჩართულობასა და ეფექტიანობას.

      სამხედრო საკითხი, ტერიტორიის თავდაცვა და ა.შ. შეიძლება ძალიან მნიშვნელოვანი და ისტორიულად წინმსწრები, მაგრამ პრინციპულად ნაკლები მნიშვნელობის საკითხია:

      ვერც ერთი საზოგადოება ვერ მიაღწევს სამხედრო თავდაცვის და უსაფრთხოების ეტაპამდე, თუკი სიამოვნების რეგულირების მექანიზმების დასწავლის საყოველთაოობა და მონაწილეობა ვერ მოაგვარა. ადამიანთა საზოგადოებები ისტორიულად სხვადასხვანაირად აგვარებდნენ ამ საკითხს, მაგრამ, ერთი რამ ყოველთვის უცვლელი იყო და არის: იმისათვის, რომ საზოგადოება არსებობდეს, უნდა არსებობდეს შეთანხმება სიამოვნების რეგულირების მექანიზმების შესახებ: ან, ძალადობრივი (დიქტატურები), ან კონსენსუსური (დემოკრატიები). ეს შეთანხმება ნებისმიერი საზოგადოების არსებობის საფუძველია. შესაძლებელია, ამ საფუძველზე რეფლექსიაც კი არ არსებობდეს, მაგრამ ის მაინც უნდა იყოს (მაგ., ტრადიციულ საზოგადოებებში).

      ბედნიერება, საბოლოო ჯამში, სიამოვნებების კონტინუუმია. სიამოვნების მიღების რეგულირების მექანიზმი, ამ კონტინუუმისაკენ მისწრაფებას, მეტ-ნაკლებად უსაფრთხო (როგორც ინდივიდის, ასევე საზოგადოებისათვის) ჩარჩოებში ათავსებს.

      შესაბამისად, როგორც ინდივიდის, ასევე საზოგადოების მთავარი საკითხი უნდა იყოს, თუ როგორია სიამოვნების მიღების რეგულირების ოპტიმალური მექანიზმი. ჩემი მსჯელობის შემთხვევაში, როგორი უნდა იყოს სიამოვნების რეგულირების ის მექანიზმი, რომელსაც პრინციპულად ორი ტიპის ინტელექტთან აქვს საქმე? შემდეგ თავში განათლების სისტემის შიდა ორგანიზაციის შესაძლებელ სქემას განვიხილავთ.

გიგი თევზაძე