ჩან ჰენგი (78-139)

მან გამოიგონა მსოფლიოში პირველი სეისმოგრაფი, რომელსაც დაარქვა «დი დონგ » – «დედამიწის მოძრაობის ინსტრუმენტი».

ქრონოლოგია

ჩან ჰენგი დაიბადა 78 წელს ნან-იანგში, ჩინეთში. 123 წელს კალენდრის კორექტირება მოახდინა და ის სეზონებთან შესაბამისობაში მოიყვანა. 132 წელს გამოიგონა სეისმოგრაფი მიწისძვრების გასაზომად. 138 წელს მისმა მოწყობილობამ დააფიქსირა მიწისძვრა 500 კმ-ის დაშორებით.

დასავლურ მეცნიერებას ხშირად მიეკუთვნება გამოგონებები, რომლებიც სხვა კულტურებში დიდი ხნით ადრე იყო აღმოჩენილი. ეს შეიძლება გამოწვეული იყო სანდო ჩანაწერების არქონით, პრობლემით, მიეგნოთ პიროვნებისთვის ან ჯგუფისთვის, ხშირად კი უბრალოდ – იგნორირებით. ამას არავითარი გამართლება არ აქვს, რადგან ჩან ჰენგის მიღწევები, მისი ნაშრომები კარგად იყო შენახული და მხოლოდ 1700 წლის შემდეგ ევროპელმა მეცნიერებმა იგივე «აღმოაჩინეს».

სამყაროს შესწავლა

ჩანი, აღმოსავლეთ ჩინეთის ჰანის დინასტიის მეცნიერი, მრავალმხრივი დისციპლინარული ცოდნის მატარებელი პიროვნება იყო. ეს მეცნიერებებია: ასტრონომია, მათემატიკა და ლიტერატურა. მაგრამ მისი ძირითადი მიღწევა გეოგრაფიაში განხორციელდა.

ჩინეთში ხშირი იყო მიწისძვრა. როგორც იმპერიის ისტორიკოსი, ის სპეციალური დავალებით გაგზავნეს ბიძგების დროისა და ადგილმდებარეობის ჩასაწერად. ჩანს სჯეროდა – მიუხედავად საყოველთაო ცრურწმენისა, რომ მიწისძვრა იყო განრისხებული ღმერთების სასჯელი, საჭირო იყო მეცნიერული მიდგომა, რათა დაფიქსირებულიყო რყევები და დინასტიას შესძლებოდა დროულად მომზადებულიყო მისთვის და მიეღო წინასწარი ზომები შედეგების აღმოსაფხვრელად. ამ მიზნით მან გამოიგონა სეისმოგრაფი, რომელსაც დაარქვა «დი დონგ ი» – «დედამიწის მოძრაობის ინსტრუმენტი».

დედამიწის მორაობის ინსტრუმენტი

სეისმოგრაფი დიდი იყო, ორი მეტრის დიამეტრის, ბრინჯაოსგან დამზადებული. რვა წვრილი სპილენძის ღერო მიმაგრებული ჰქონდა ცენტრალურ ლივერს (მარტივი მოწყობილობის ხელის ტუმბო.) ერთ ბოლოში და შესაბამისი რაოდენობის დრაკონის თავებს – მეორე ბოლოში. ეს თავები კომპასის რვა მიმართულებით იყო დაყენებული (ჩრდილოეთი, ჩრდილო-აღმოსავლეთი, აღმოსავლეთი და ა.შ.) და თითოეულის პირში სპილენძის ბურთები იყო მოთავსებული. მათ ქვეშ სპილენძის პირდაღებული გომბეშოები დადგეს. დრაკონის პირიდან სპილენძის ბურთი გადმოვარდებოდა და ჩავარდებოდა გომბეშოს პირში მიწის რყევის მიმართულებით, რის შედეგადაც ირეკებოდა ზარი და სამეფო ოჯახს აფრთხილებდა. გადმოცემის თანახმად, სპილენძის ბურთი დასავლეთის მხარეს ჩამოვარდა. ჩანმა ეს იმპერატორს მოახსენა, მაგრამ ორი დღის განმავლობაში არაფერი უცნაური არ მომხდარა და არც ინფორმაცია მოსულა. სკეპტიკოსებმა ეჭვი შეიტანეს ჩანის მოწყობილობის საიმედოობაში, მაგრამ როდესაც ცხენოსანი შიკრიკები ჩამოვიდნენ და ჩამოიტანეს ამბავი ძლიერი მიწისძვრის შესახებ, რომელიც დასავლეთით 500 კმ-ის დაშორებით მოხდა, ჩანის სიმართლე დადასტურდა.

ვარსკვლავებზე დაკვირვება

ჩანმა, რომელსაც კონცენტრირების დიდი უნარი ჰქონდა, შეძლო გამოეყენებინა თავისი თვისებები ასტრონომიაში წარმატების მისაღწევად. საკუთარი კვლევებით მან სწორად დაასკვნა, რომ მზე იწვევს მთვარის განათებას, ხოლო მთვარის დაბნელება გამოწვეულია დედამიწის ჩრდილით, რომელიც აისახება მის ზედაპირზე. მან შეადგინა ღამის ცის დაწვრილებითი რუკა, რომელშიც აღწერა 2500 მკვეთრად მოკაშკაშე ვარსკვლავი (საიდანაც 324-ს სახელი დაარქვა) და 124 თანავარსკვლავედი. მისი შეფასებით ძალიან პატარა ვარსკვლავების ჩათვლით, სულ 11520 ვარსკვლავი არსებობდა. ჩანმა მთელი რიგი წიგნები დაწერა ასტრონომიაში, რომელთა შორისაც ყველაზე ცნობილი გახდა «ლინ ქსიანი». სხვა წიგნში, «ჰუნ ი ჩუ»-ში მან აღწერა საკუთარი წარმოდგენა სამყაროს შესახებ და მასში დედამიწის ადგილმდებარეობა. «ცა ჰგავს ქათმის კვერცხს, – წერდა იგი, – და არის მომრგვალებული, როგორც მშვილდი; დედამიწა კი არის კვერცხის გული, რომელიც მდებარეობს ცენტრში. ზეცა არის დიდი, ხოლო დედამიწა – პატარა». ჩან ჰენგი, ისევე როგორც ადრეული ბერძენი მეცნიერები, დარწმუნებული იყო, რომ დედამიწას სფერული ფორმა ჰქონდა და მდებარეობდა სამყაროს ცენტრში. ამ მოსაზრებამ ის მიიყვანა სამგანზომილებიანი კოსმოსის მოდელთან – მისი აზრით, ეს იყო ბრინჯაოს ღვთაებრივი სფერო, რომელიც წყლის ძალით ტრიალებდა. ყოველ წელს, ერთი სრული ბრუნისას, ის ვარსკვლავების ადგილმდებარეობაში მომხდარ ცვლილებას აფიქსირებდა.

სხვა მიღწევები

ჩანს სხვა აღმოჩენებიც ჰქონდა, რომელმაც ხანგრძლივი გავლენა იქონია. მან დააზუსტა ციფრი «ρι»-ს მაჩვენებელი და ადრინდელი, ჩინელებისთვის ჩვეული 3-ის ნაცვლად, ÷10 ანუ 3.162 შემოიღო, რითაც დღევანდელ 3.142-ს მიაახლოვა. 123 წელს ჩანმა აგრეთვე გამოთვალა დრო, შეასწორა ჩინური კალენდარი და შეუსაბამა სეზონებს.

ჩანის სეისმოგრაფი აღიარებულია ინსტრუმენტად, რომელმაც დროს გაუსწრო. დღემდე ვერავინ მოახერხა მისი გამეორება. მან შექმნა პირველი ზუსტი ოდომეტრი (გავლილი მანძილის გასაზომი ხელსაწყო.) «საგზაო ფორანი».

იგი აგრეთვე მიჩნეულია თავისი ეპოქის უდიდეს მხატვრად და ოცზე მეტი ლიტერატურული ნაწარმოების ავტორად.

ტეგები: Qwelly, აღმოჩენები, მეცნიერები, ჩინეთი

ნახვა: 69

ღონისძიებები

ბლოგ პოსტები

ნუთუ მხოლოდ შენებაა მთავარი?!

გამოაქვეყნა ლაშა_მ.
თარიღი: აგვისტო 15, 2020.
საათი: 2:06pm 0 კომენტარი

      განა შეიძლება ქრისტიანი ადამიანი, ქრისტეს მიმდევართა შესაკრებლების, ტაძრების აშენების წინააღმდეგი იყოს?! ანდა, როგორ წარმოგიდგენიათ, პირველ დევნილ ქრისტიანებს რომ შესძლებოდათ ისე თავისუფლად შეკრებილოყვნენ დიდ სახლებში, როგორც დღეს ჩვენ გვაქვს ამის საშუალება, განა არ გაიხარებდნენ?! ესეც ხომ ფაქტია, რომ არ არსებობს საღმრთო ლიტურგიაზე უფრო აღმატებული მსახურება დედამიწაზე - ეს უკანასკნელი ხომ სწორედ რომ ტაძრებში აღევლინება?! მაგრამ ერთი რამ კი…

გაგრძელება

გაფიცული ბელარუსი და სწავლა სექტემბრიდან კოვიდის ხანაში

გამოაქვეყნა Giorgi_მ.
თარიღი: აგვისტო 14, 2020.
საათი: 10:36pm 0 კომენტარი

      აგვისტო სადაცაა წელში გადატყდება. დღეს აფხაზეთის ომში პირველი ტყვია გავარდა 28 წლის წინ. ცხადია, დაღუპულთა საფლავები შეამკეს და აფხაზეთის დაბრუნებაც პარტიებმა თავიანთი პროგრამის ნაწილად წარმოგვიდგინეს. დღის მთავარი ამბავი კი ქართულ-ბელარუსიულია, ქვეყნის შიგნით კორონას მომძლავრებასა და ამ პირობებში სწავლის საკითხს განიხილავდნენ, რეკომენდაციებსა და რჩევებს წერდნენ, ხოლო ბელარუსის ამბავი კი საერთაშორისოდ აქტუალური იყო და ჩვენც არ ჩამოვრჩენილვართ…

გაგრძელება

კორონასგან ჩაკეტილი სვანეთი და კანდიდატების ჭიდილი

გამოაქვეყნა Giorgi_მ.
თარიღი: აგვისტო 10, 2020.
საათი: 10:30pm 0 კომენტარი

      წინათ გასაჭირისა და შეჭირვების დროს ხალხი მთაში გარბოდა, ამჯერად ყველაზე მაღალი მთა ჩაიკეტა და იქიდან გამოქცევას ლამობენ. ის ორი კინკილა ტურისტიც კარანტინის ზონებში გადაიყვანეს - სვანეთში კორონას გავრცელებამ მისი ჩაკეტვა გამოიწვია. თბილისში კანდიდატებს ერთმანეთს აჯიბრებენ. ბაჩალიაშვილის საქმე ისევ პირადი ინფორმაციების გამომზეურებას მიყვება.

საქართველოს და მსოფლიოს ამბები / 10 აგვისტო, 2020

      კორონა მაღალ…

გაგრძელება

მელომანი დიასახლისის ალბომები

გამოაქვეყნა Tamila Moshiashvili_მ.
თარიღი: აგვისტო 9, 2020.
საათი: 11:38pm 2 კომენტარი

      კორონას ეპოქის შემოქმედება არ მგონია მსოფლიო კულტურის ისტორიასი ახალ რენესანსად შევიდეს, მაგრამ ეპიდემიების ისტორიაში ყველაზე არტისტულ ხანად ნამდვილად შევა. რამდენიმე კვირის წინ ალბომებზე დისტანციის დაცვა უკვე შევეხეთ - სოციალური დისტანცია ალბომებზე, ახლა კი ერთ საკარანტინე სასტუმროს ფოტოგრაფია უნდა შემოგთავაზოთ. ლონდონის ერთ გარეუბანში არის პატარა სასტუმრო, სიდმარ…

გაგრძელება

Qwelly World

free counters