რობერტ ბოილი (1627–1691)

 

ბოილის კანონი: თანაბარ ტემპერატურაზე წნევა არის მოცულობის პირდაპირპროპორციული.

ქრონოლოგია

რობერტ ბოილმა ეტონის კოლეჯში ოთხწლიანი სწავლის შემდეგ, 1638 წელს სწავლა ჟენევაში განაგრძო. 1644 წელს დასახლდა საკუთარ მამულში, დორსეტში, რათა კვლევები ეწარმოებინა. 1654 წელს გადავიდა ოქსფორდში, სადაც შეხვდა და დაუმეგობრდა რობერტ ჰუკს. 1659 წელს ბოილმა და ჰუკმა ვაკუუმთან დაკავშირებული ექსპერიმენტები ჩაატარეს. 1662 წელს მეცნიერმა ჩამოაყალიბა თავისი ცნობილი ქიმიური კანონი – ბოილის კანონი.

ბოილი დაიბადა მდიდარი კაცის ოჯახში მეთოთხმეტე შვილად ირლანდიაში, რომელიც მაშინ დიდ ბრიტანეთს ეკუთვნოდა. არისტოკრატიული განათლების მისაღებად მან ყველანაირი პრივილეგია გამოიყენა. ეტონში სწავლის შემდეგ კერძო განათლება მიიღო. 1639-დან 1644 წლამდე სწავლა ევროპაში გააგრძელა, საბოლოოდ კი ინგლისში, მემკვიდრეობით მიღებულ დორსეტის მამულში დაბრუნდა, სადაც შეძლო თავი აერიდებინა სამოქალაქო ომის ყველაზე ცუდი შედეგებისთვის, და მეცნიერულ მუშაობას შეუდგა. ოქსფორდში გადასვლისას ფილოსოფოს ჯონ ლოკთან და არქიტექტორ ქრისტოფერ რენთან ერთად ჩამოაყალიბა ექსპერიმენტული ფილოსოფიის კლუბი. აგრეთვე შეხვდა რობერტ ჰუკს, რომელიც მისი ასისტენტი გახდა და მათ შორის ნაყოფიერი თანამშრომლობა დაიწყო. თავისი ცნობილი აღმოჩენებიც სწორედ მასთან ერთად გააკეთა.

ბოილის კანონი

აღმოჩენების მთავარი ნაწილი იყო ბოილის კანონი (ასევე დამოუკიდებლად აღმოჩენილი ფრანგი მეცნიერის ედმ მარიოტის მიერ), რომელმაც დაამყარა პირდაპირი კავშირი ჰაერის წნევასა და გაზის მოცულობას შორის. იგი იყენებდა ვერცხლისწყალს იმისთვის, რომ J-ის მაგვარ საექსპერიმენტო მილში ჰაერი შეეყვანა.

ეს შესაძლებლობას აძლევდა ჰაერის მოცულობაზე ვერცხლისწყლის დამატებით გამოწვეულ ეფექტს დაჰკვირვებოდა. მან აღმოაჩინა, რომ თუ ვერცხლისწყლის რაოდენობას (ანუ წნევას) გააორმაგებდა, ჰაერის მოცულობა ნახევრდებოდა, ხოლო გასამმაგების შედეგად, მესამედი ხდებოდა და ა. შ. კანონი ასკვნიდა, რომ თანაბარ ტემპერატურაზე წნევა და მოცულობა პირდაპირპროპორციულია.

ვაკუუმის ტუმბო

ეს ექსპერიმენტი იყო კულმინაცია სხვა ექსპერიმენტების სერიებისა, რომლებიც მოიცავდა ჰაერს და მასზე არსებულ ეფექტს. ეს ექსპერიმენტები ბოილის ოქსფორდში გადასვლიდან მალევე დაიწყეს და შემდეგ გააგრძელეს, როდესაც რობერტ ჰუკმა მეცნიერის მოთხოვნით, ჰაერის ტუმბო ააწყო. ტუმბო საუკეთესო ვაკუუმს ქმნიდა. ექსპერიმენტებში იყენებდნენ ზარებს, ცხოველებს და შანდლებს, რითიც ბოილმა შეძლო მთელი რიგი მნიშვნელოვანი დასკვნების გაკეთება. მან აღმოაჩინა, რომ ხმა ვერ გადიოდა ვაკუუმში და ამისთვის საჭირო იყო ჰაერი. ჰაერი ასევე საჭირო იყო სუნთქვისა და წვისთვის. თუმცა სუნთქვისა და წვის პროცესისთვის ჰაერის მთლიანი რაოდენობა არ იყო საჭირო. ამასთანავე, მან დაამტკიცა გალილეის მოსაზრება, რომ ყველა საგანი ერთნაირი სიჩქარით ვარდება ვაკუუმში.

ეჭვიანი ქიმიკოსი

1661 წელს ბოილმა გამოაქვეყნა «The Sceptical Chemist», სადაც გააკრიტიკა არისტოტელეს შეხედულება იმის შესახებ, რომ სამყარო შედგება 4 ელემენტისგან (მიწა, წყალი, ჰაერი და ცეცხლი) პლუს ეთერი უფრო ფართო სივრცეში. ეს ტექსტი მას დაეხმარა, გაეჭრა გზა თანამედროვე შეხედულებისკენ ელემენტების შესახებ. მიუხედავად იმისა, რომ არ აღწერდა ელემენტებს ზუსტად ისევე, როგორც დღეს გვესმის, სჯეროდა, რომ საგანი შედგება პრიმიტიული, უბრალო, დაუკავშირებელი სხეულებისგან, რომლებიც სხვა ელემენტებთან კავშირში აყალიბებდა განუსაზღვრელი რაოდენობის შენაერთებს. ეს იყო ადრეული ატომური თეორიის გაგრძელება, რომელსაც მხარს უჭერდა და სჯეროდა უმცირესი ნაწილაკების არსებობა.

მიუხედავად მისი ინტერპრეტაციისა, რომელიც მთლად არ შეესატყვისება თანამედროვე შეხედულებას, ამ აზრის მნიშვნელობა მაინც უდიდესი იყო, რადგან მოგვიანებით დიდი გავლენა იქონია ანტუან ლავუაზიეს (1743-1793) და ჯოზეფ პრისტლის (1733-1804) მეცნიერულ გარღვევებსა და იმ თეორიების აღმოჩენებზე, რომელიც ქიმიურ ელემენტებს ეხება.

ბოილის გავლენა

ბოილმა დიდი წვლილი შეიტანა მეცნიერების ისტორიაში, მაგრამ ალბათ ყველაზე მნიშვნელოვანი მის მიღწევებში ქიმიის, როგორც მეცნიერული სფეროსთვის საფუძვლის ჩაყრა იყო. მისი კერპის, ფრენსის ბეკონის მსგავსად, დაუღალავად ატარებდა ექსპერიმენტებს, რადგან სწამდა, რომ არაფერია ნამდვილი, სანამ არ იარსებებს მყარი ემპირიული საფუძველი დასკვნების მისაღებად.

ბოილის სხვა მნიშვნელოვან მემკვიდრეობას წარმოადგენს ტესტები ცეცხლის ალზე მეტალის აღმოსაჩენად, ასევე ტესტები მჟავებისა და ალკალოიდების (ტუტისებრი ორგანული ნივთიერებები, უმთავრესად მცენარეული წარმოშობის. შეიცავს აზოტს. – რედ.) იდენტიფიცირებისთვის.

ბოილი ასევე სამეფო საზოგადოების დამფუძნებელი იყო – მსოფლიოში ყველაზე ხანგრძლივი ისტორიის მქონე სამეცნიერო საზოგადოებისა. მისი დაჟინებული მოთხოვნით გამოქვეყნდა ზუსტ ექსპერიმენტულ მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ქიმიური თეორიები, რამაც დიდი გავლენა მოახდინა თანამედროვე ქიმიაზე.

ტეგები: Qwelly, აღმოჩენები, ისტორია, მეცნიერები

ნახვა: 6

ღონისძიებები

ბლოგ პოსტები

სააქციო-საგამოძიებო ნიუსები, ბიძინა და მისი ოცნება, არჩევნები და მოსამართლეების რვიანი

გამოაქვეყნა Giorgi_მ.
თარიღი: ივლისი 17, 2019.
საათი: 11:29pm 0 კომენტარი

      ვიდრე ზაფხულის სიცხე დაბრუნდებოდეს, მთავარ ამბებში ისევ ივნისია და ივნისის გამოძიებები, ასევე ქართული ოცნების ბათუმური შეკრება და სამართლის მაძიებელი მარადიული მოსამართლეების არჩევა - მრავალია…

გაგრძელება

თემიდას კლანი, გოგებაშვილის განათლება, გადამეტებული პოლიციელობანა და კალაძის ქალაქი

გამოაქვეყნა Giorgi_მ.
თარიღი: ივლისი 16, 2019.
საათი: 11:00pm 0 კომენტარი

      ტემპერატუა 20 ივნისის საქმეზე ჯერ კიდევ ინარჩუნებს ჩერნობილის გრადუსს - დაკავებების ორმხრივი სერია მიმდინარეობს პარალელური აქციებით. ასევე თბილისს აქვს ახალი ანონსები, ხოლო აზერბაიჯანს ახალი…

გაგრძელება

ზაფხულის განზოგება - ვლაქერნობა, დაკავებული პოლიციელები, გარეჯის პრობლემა და დედა ენა სკოლებში

გამოაქვეყნა Giorgi_მ.
თარიღი: ივლისი 15, 2019.
საათი: 11:30pm 1 კომენტარი

      შუა ზაფხულის შუა დღე - ზუგდიდში ვლაქერნობა აღინიშნა, ხოლო ამინდს რაც შეეხება საქართველოში უახლოესი დღეების განმავლობაში ნალექიანი ამინდია მოსალოდნელიო. ბარემ მომავალზე ვსაუბრობთ და ისიც ვთქვათ,…

გაგრძელება

ცოცხალი მინდორი

გამოაქვეყნა Tamila Moshiashvili_მ.
თარიღი: ივლისი 14, 2019.
საათი: 11:03pm 0 კომენტარი

      სიმწვანის სიურეალისტური გამოსახვა ჩვენს ყოველდღიურ, ცოცხალ გარემოში ემერიკ ჩანთიერის (Émeric Chantier) მორიგი გატაცებაა და თავისი სკულპტურები სწორედ ამ მიმართულებით არის წარმოდგენილი.…

გაგრძელება

Qwelly World

free counters